فرمان مشروطیت و حسرت بیش از یک قرن جامعه مدنی

بر اساس تقویم ایران چهاردهم مرداد هر سال مصادف با صدور فرمان مشروطیت است. فرمان مشروطیت در اصل صدور فرمان تشکیل مجلس شورای ملی در سیزده مرداد و درپی آن صدور فرمان مشروطیت در  چهاردهم مرداد سال ۱۲۸۵توسط مظفرالدین شاه قاجار می باشد. با این فرمان تاسیس حکومت مشروطه و زمینه مشارکت مردم در امور حکومتداری و فرمانروایی آغازشد.

 بعد از صدور فرمان، جنبش نوپا به سرعت شروع به پایه گذاری سازمانها و ارگانهای لازم برای تاسیس جامعه مدنی کرد. البته گفتنی است در انقلاب مشروطیت تعامل بسیار خوبی بین روشنفکران جامعه و  بعضی علمای دینی مشروطه طلب مانند آیت الله بهبهانی و دیگران وجود داشت. این امر کمک شایانی در جهت تاسیس نهادهای مدنی میکرد.  ولی متاسفانه در دوم تیر ماه ۱۲۸۷ با مداخله روس ها و همیاری دستگاه استبدادی محمد شاه، قزاق ها به مجلس حمله کرده و در نهایت لیاخوف روسی با به توپ بستن مجلس ضمن بی حرمتی آشکاربه مشارکت مردم در امر حکومتداری ضربه بزرگی به جنبش نوپای مشروطیت زد. این امر باعث به حاشیه رانده شدن جریان مشروطیت شد.

بعضی از تحلیلگران تاریخ  ازاین به حاشیه رفتن به منزله «شکست مشروطیت» یاد میکنند. این تحلیل مصداق نفی همه جنبش های آزادیخواهانه مردم ایران از مشروطیت تا بحال میباشد. چرا که مفاهیمی مانند قانون اساسی، آزادی اجتماعی، انتخابات و مشارکت در حکومت، تاسیس روزنامه ها و قانونگرایی از دستاوردهای مهم مشروطیت بود. این دستاوردها بر دوره های بعد از خود تاثیر بسزایی داشته و زمینه ساز جنبش های اجتماعی دیگری مثل ملی کردن نفت بوده است. به سخن دیگر خواست اصلی مشروطیت ایجاد یک جامعه مدنی بر اساس ارزشهای انسانی بود که مردم و روشنفکران ایرانی بیش از ۱۱۵ سال بدون وقفه برای استقرار آن تلاش کرده و اساس مطالبات امروزجامعه ایران نیز بر همین مبنا میباشد.

موانع سر راه مشروطیت:

البته عواملی را میتوان بر شمرد که مانع رشد وترقی جریان مشروطیت بوده و یا سودای جنگ با مشروطیت داشتند. اولاً با توجه به شرایط و سیستم آموزشی آنزمان که بیشتر بر آموزشهای سنتی و مکتب خانه ها استوار بود ، تمامی قشرهای جامعه آمادگی پذیرفتن شرایط جامعه مدنی را نداشتند و یا معنا و مفهوم مشروطه را نمیدانستند. این عامل مانع گسترش و همگانی شدن مفهوم مشروطیت در میان مردم شد.

عامل دیگر صف آرایی مشروعه طلبان در برابر مشروطه خواهان بود. مشروعه خواهان به رهبری شیخ فضل الله نوری که از نفوذ سیاسی بیشتری در میان علمای دینی بود همچون دلواپسان جمهوری اسلامی پایه حاکمیت خود را در تزلزل دیده در برابر جنبش نوپای مشروطیت قد علم کردند. این گروه استقرار ابزارهای جامع مدنی، مشارکت مدنی و عقلانیت جمعی در جامعه را برنتابیده و با دغدغه حفظ دین خواستار برقراری نظام مشروعه شدند.

مشروطه طلبان متشکل از گروههایی بودند که از قشرهای مختلف و با پیش زمینه های متفاوتی دور هم آمده بودند. در مواقع بروز اختلاف بجای تمرکز بروی حل اختلاف و ایجاد جبهه واحد در مقابل استبداد به جبهه گیری در برابر یکدیگر پرداختند. این امر زمینه پراکندگی در میان نیروها را فراهم آورد.

انقلاب مشروطیت که پیش زمینه روشنگری آن به تلاش روشنفکرانی همچون آخوند زاده، طالبوف، زین العابدین مراغه ای، میرزا آقاخان کرمانی و دیگر روشنفکران آنزمان فراهم آمده بود، بدون تردید نقطه عطفی در تاریخ اجتماعی ایران محسوب میشود. اگر این حرکت آزادیخواهانه مسیر تکامل خود را می پیمود ویا توان برداشتن موانع از سر راه ترقی داشت . بدون شک جامعه دچار تحول شگرفی میشد و ما الا ن شاهد چنین روز نکتباری نبودیم.

ایلیا آتبین

اشتراک در
اطلاع از
guest

1 Comment
تازه‌ترین
قدیمی‌ترین بیشترین رأی
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
taghalaye mozdurane marxist baraye su estefadeha z
taghalaye mozdurane marxist baraye su estefadeha z
4 روز قبل

– اینکه یک اسد ، صدام ، قذافی ، میلوشویچ، کیم ، کاسترو ، لوکاشنکو ، … در ایران ۲۰۲۲ توسط ملت ایران و امریکا وا روپا تحمل شود ،
– در حالیکه ناتو پشت دیوار کرملین در اوکراین پا روی گردن پوتین گذاشته به قیمت جنگ هسته ای ، ابدا و اصلا امکان ندارد
– میلانی و اتابکی و نوری علا و امیر طاهری
– عرض خود میبرید و زحمت ما میدارید
۱) نه ماتریالیسم ، توحیدی ،
۲) و نه علی ، سوسیالیست ،
۳) و نه خمینی ضد امپریالیست
می شود
۴) نه رضاخان قزاق و محمد رضاشاه پهلوی تره کی و داوود و اسد و قذافی و یانوکویچ و کیم می شوند ( با مشروطه لنینیستی یا سلطنت سیاهکلیستی ، یا بدون انها)
– برین دنبال یک شغل شرافتمند بگردید مزدوری روسیه ورشکسته به فلاکت افتاده کون دریده به شما میدهد